İçeriğe geç
Buse Darende

Overthinking: Düşünmek ve Tükenmek Arasındaki Çizgi

Bazı günler vardır, gece başını yastığa koyduğunda sadece uyumak istersin. Ama zihnin, sanki gün boyu çalışmamış gibi daha da hızlanır.

Karanlık bir zeminde iç içe kıvrılarak labirent oluşturan uzun bir kâğıt şerit
“Bazen en büyük farkındalık, düşünceyle değil, düşünceden bir adım geri çekilmekle başlar…”

Bazı günler vardır, gece başını yastığa koyduğunda sadece uyumak istersin. Ama zihnin, sanki gün boyu çalışmamış gibi daha da hızlanır. Sabah olan bir konuşmayı tekrar oynatırsın zihninde, “Acaba yanlış mı anlaşıldım?” diye sorarsın kendine. Ardından ertesi günkü toplantıyı düşünürsün, giyeceğin kıyafeti, söyleyeceğin cümleleri, karşındakinin tepkilerini hayal edersin. O anda aslında hiçbir şey yapmıyor olsan bile, zihnin arka planda tam mesai çalışıyordur. Bu, yalnızca düşünmek değildir. Bu, aşırı düşünmektir. Ve düşündükçe daha iyi hissetmek yerine daha çok yorulduğunu fark edersin.

Overthinking, yani aşırı düşünme, aslında ilk bakışta zararsız gibi görünür. Ne de olsa düşünmek, bir probleme çözüm aramak, olayları analiz etmek rasyonel bir davranış gibi durur. Fakat mesele, bu sürecin kontrolden çıkmasıdır. Düşünmekle tükenmek arasındaki çizgi, işte tam da burada bulanıklaşır. Aşırı düşünme, geçmişte olmuş bitmiş olaylara takılı kalmak ya da henüz yaşanmamış senaryoları tekrar tekrar zihinde kurmakla karakterizedir. Kimi zaman "Keşke şöyle deseydim" cümlesine saplanıp kalırsın, kimi zaman "Ya olmazsa?" sorusuyla zihnini kemirirsin. Bu süreçte bir karar verilmez, bir sonuç alınmaz, sadece aynı döngü yeniden ve yeniden yaşanır. Ve bu da kişiyi zihinsel olarak tüketir.

Modern yaşamın hızına yetişmeye çalışırken bir yandan da her şeyi kusursuz yapma arzusu, bireyleri sürekli olarak kontrol etme ihtiyacına iter. Bu kontrol etme isteği, zihni meşgul eder, çünkü belirsizlikle baş etmek zordur. “Ya bir şey ters giderse?” sorusu, bazen sadece bir iç ses değil, gece uykusunu bölen bir baskıya dönüşür. Üstelik bu düşünceler, sadece mantıkla açıklanabilir düzeyde değildir. Aşırı düşünme çoğu zaman duygusal olarak tetiklenir. Bir reddedilme, küçük bir başarısızlık ya da sadece beklenmeyen bir gelişme bile zihnin çarklarını harekete geçirmeye yeter.

İronik olan şu ki aşırı düşünme genellikle bir çözüm bulmak amacıyla başlar. Ama süreç ilerledikçe, çözüm üretmek yerine çözümden uzaklaştırır. Kişi daha fazla düşündükçe daha çok ihtimal üretir, daha çok senaryo kurar ve bu durum, gerçeklikten uzaklaşıp kaygıya yaklaşmasına neden olur. Karar veremez hale gelir, ertelemeye başlar, kendi kendine kurduğu düşünce dünyasında kaybolur. İşin sonunda yalnızca yorulmuş, ama hiçbir sonuca ulaşamamış olur.

Bu durumun uzun vadede kişide yaratabileceği psikolojik etkiler de hafife alınmamalıdır. Aşırı düşünme, anksiyete bozukluklarına, uyku problemlerine, hatta özgüven düşüklüğüne sebep olabilir. Çünkü sürekli analiz etmek, bireyi başarısızlık ihtimaliyle yüzleştirir. Zihninde her ihtimali düşünmüş bir kişi, gerçek dünyada harekete geçme cesaretini kaybedebilir. Üstelik aşırı düşünmenin yarattığı bu yorgunluk görünmezdir; bedensel bir hastalık gibi teşhis edilemez, ama yaşam kalitesini ciddi biçimde düşürür.

Peki bu zihinsel girdaptan nasıl çıkılır? Belki de ilk adım, düşüncelerle savaşmak yerine onları gözlemlemeyi öğrenmek olabilir. Her düşünceye “mantıklı mı?” diye sormak yerine “faydalı mı?” sorusunu sormak, zihni daha bilinçli kullanmak için bir başlangıç noktasıdır. Bazen bir düşünceyi defalarca kurmanın sadece seni yorduğunu fark etmek bile dönüştürücü olabilir. Ayrıca düşünceleri yazıya dökmek, içindeki karmaşayı dışsallaştırmak için etkili bir yöntemdir. Bazı uzmanlar bu tekniğe “düşünce boşaltımı” der. Ne olursa olsun, zihninde dönenleri dışarı çıkarmak her zaman hafifletici bir etkidir.

Düşünmek, insanı insan yapan bir yetidir. Ama düşüncenin içine düşmek, bizi kendimizden uzaklaştırabilir. Bu yüzden önemli olan, zihni susturmak değil, ona rehberlik edebilmektir. Çünkü bazen en büyük farkındalık, düşünceyle değil, düşünceden bir adım geri çekilmekle başlar…

Etiketler: AnksiyeteAşırı düşünmeStres

Bu yazılar bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez.